Capaciteitsplanning: wat is het en waarom loopt het vast?

Capaciteitsplanning is bepalen hoeveel werk een operatie aankan en dat afzetten tegen wat er gevraagd wordt. De rekensom zelf is verrassend klein. Bij een meubelfabriek waarvoor we de planning bouwen, past de complete stoffeerderscapaciteit in één regel: werkdagen keer aantal stoffeerders keer 8 uur. Het vastlopen zit vrijwel nooit in die som, maar in wat eronder ligt.

Waarom gaat het mis, als de som zo simpel is?

Drie redenen, in de volgorde waarin ze pijn doen.

De volgorde heeft afhankelijkheden. In die meubelfabriek kan stofferen pas beginnen als het naaiwerk en het lijmwerk van hetzelfde element allebei klaar zijn. Wie alleen op uren plant, plant de stoffeerders vol met werk dat er fysiek nog niet is. De uren kloppen, de dag klopt niet.

Er wordt gepland op het gemiddelde in plaats van op de bottleneck. Een fabriek is zo snel als zijn traagste afdeling op dat moment. Capaciteit per afdeling apart bijhouden klinkt als extra werk, maar het is de enige manier om te zien waar de week echt vastloopt.

De werkvloer meldt niet terug. Een planning zonder terugkoppeling veroudert per uur. De oplossing hoeft niet groot te zijn: in de fabriek scant elke afdeling een bewerkingsstap af op het moment dat die klaar is. Daarmee weet de planning permanent wat er werkelijk ligt, in plaats van wat er zou moeten liggen.

De twee knoppen die het meest opleveren

Serieplanning. Hetzelfde model achter elkaar maken in plaats van door elkaar. Geen omstellen, geen opnieuw inlezen, geen zoeken naar de juiste stof. De fabriek rekent op circa 30% hogere output zodra er in series gepland wordt. De prijs is minder flexibiliteit in de levervolgorde, en dat is een echte afweging, geen voetnoot: wie strak op klantvolgorde moet leveren, kan maar beperkt seriëren.

Een materiaalbuffer die bij de levertijd past. Capaciteit plannen heeft geen zin als het materiaal er niet is. Dezelfde fabriek hanteert drie weken materiaalbuffer, afgeleid van de werkelijke levertijden van de stofleveranciers. De buffer is geen veiligheidsdeken maar een getal met een onderbouwing, en hij wordt bijgesteld als de levertijden veranderen.

Eerst meten, dan plannen

De verleiding is om met een planningstool te beginnen. De betere volgorde is omgekeerd: eerst per afdeling vastleggen wat de werkelijke capaciteit en de werkelijke normtijden zijn, op gemeten productie, niet op wat de calculatie ooit zei. Pas als de normen kloppen, heeft een planning voorspellende waarde. Een strakke planning op verkeerde normen is strak fout.

Zo pakken wij dit aan

We bouwen de planning op de data die de operatie al produceert: orders, bewerkingsstappen, gemeten tijden per stap. De werkvloer meldt voortgang met een scan, de planning rekent per afdeling en bewaakt de afhankelijkheden tussen stappen. Geen apart systeem dat iemand moet bijhouden, maar een laag op het werk dat toch al gebeurt. En eerlijk is eerlijk: een operatie met één afdeling en tien orders per week heeft hier geen software voor nodig; dan volstaat een goed weekoverzicht.

Plan een Data Impact Scan en zie binnen een week waar de planning nu op vastloopt.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen capaciteitsplanning en productieplanning?

Capaciteitsplanning bepaalt hoeveel er gemaakt kan worden: mensen, machines en uren tegenover de vraag. Productieplanning bepaalt wat er wanneer en in welke volgorde gemaakt wordt, binnen die capaciteit. De eerste is de enveloppe, de tweede de invulling.

Kan capaciteitsplanning in Excel?

Tot op zekere hoogte prima. De rekensom zelf past in een paar cellen. Excel knelt zodra de planning afhankelijkheden tussen bewerkingsstappen moet bewaken, meerdere mensen tegelijk plannen, of de werkvloer de voortgang moet terugmelden. Dan is het bestand verouderd op het moment dat het opengaat.

Wat is serieplanning?

Hetzelfde product of model achter elkaar produceren in plaats van door elkaar. Omsteltijd en inleereffect verdwijnen grotendeels; een meubelfabriek waarmee we werken rekent op circa 30% hogere output bij series van hetzelfde model. De prijs is minder flexibiliteit in levervolgorde.