Wat is een MES-systeem en wanneer is ERP met scanapp genoeg?

Een MES-systeem (Manufacturing Execution System) is de software tussen het ERP en de werkvloer. Het ERP weet wat er gemaakt moet worden. Het MES registreert wat er nu gebeurt: welke order op welke machine, wie eraan werkt, hoeveel stuks goed en hoeveel afgekeurd. In de ISA-95-norm is dat niveau 3, direct onder het ERP.

Wat doet een MES precies?

Een MES vertaalt het plan uit het ERP naar opdrachten op de vloer, en meldt terug wat er van terechtkwam. Vijf taken komen in vrijwel elk pakket terug:

• orders vrijgeven naar een machine of werkplek;
• start, stop en stilstand registreren, met een reden;
• goede en afgekeurde stuks tellen;
• vastleggen welk materiaal of welke batch in welk product zit;
• kengetallen maken, zoals OEE en doorlooptijd per order.

De norm ISA-95 beschrijft die laag en de berichten tussen MES en ERP. De norm deelt een fabriek in vijf niveaus in, van 0 tot en met 4: het proces, sensoren en besturing onderaan, het MES op 3 en het ERP op 4.

Wat is het verschil tussen MES en ERP?

Het ERP werkt in dagen en weken, het MES in minuten. Het ERP vraagt "wat moeten we deze week maken en wat kost het", het MES "wat gebeurt er nu aan lijn 2". Daartussen zit een derde vorm die bij middelgrote producenten vaak genoeg is: het ERP plus een scanapp.

Wanneer is een ERP met scanapp genoeg?

Als het werk vooral handwerk is, de machines weinig of geen data afgeven, en de vraag van kantoor is: "waar is order 1234, en loopt een afdeling voor of achter?" Dan beantwoordt een scan per stap die vraag, per order en per afdeling.

Drie signalen dat het zo'n bedrijf is:

1. Voortgang wordt nu bijgehouden met papieren werkbonnen die terug naar kantoor gaan.
2. De planning hangt aan mensen per afdeling, niet aan machinesnelheden.
3. Niemand vraagt om traceerbaarheid per batch, behalve misschien op de factuur.

Wanneer is een echt MES nodig?

Als machines de bron van de waarheid zijn. Een spuitgieterij met twintig machines wil stilstand uit de besturing lezen, niet uit een scan. Een voedingsproducent moet per batch kunnen terugzoeken welke grondstof in welk pallet zat. En een fabriek die rond de klok draait, heeft geen kantoor dat 's nachts een scanapp in de gaten houdt.

Dan wint een pakket. Het heeft koppelingen met machinebesturingen, rapporten voor audits en een leverancier die de norm al kent. Zelf bouwen is daar zelden slim.

Wat leerde een meubelfabriek bij die keuze?

Voor een meubelproducent met een eigen fabriek bouwen we een scanapp naast het ERP. Snijden, naaien, lijmen, stofferen en kwaliteitscontrole zijn elk een status. Een medewerker scant een etiket op het element, en kantoor ziet per afdeling waar het werk staat. De eerste fase moest in zes weken op de vloer staan; de livegang is gepland voor eind november. Vijf lessen tot nu toe:

Scannen waar kantoor het wil zien. Eerst lag er een lichtere start op tafel: productie voorlopig op papier laten en alleen aan het eind scannen. De fabriek koos zelf voor scannen per afdeling, omdat kantoor wil zien welke afdeling voor of achter loopt.

Een scan, niet twee. Er is alleen een startscan. De volgende start van dezelfde medewerker sluit de vorige stap af. Een extra stopscan klinkt preciezer, maar wordt op een drukke dag overgeslagen. Dan is de data slechter dan met één scan.

Niemand logt in op een scanner. Kantoor koppelt elke dag een apparaat aan een persoon. Een inlogscherm op een handscanner kost elke ochtend tijd en levert gedeelde wachtwoorden op.

Eerst de structuur, de data later. Stuklijst en inkoop zijn het moeilijkste deel, en de data daarvoor was nog niet op orde. Dus de eerste fase volgt gereed product. Stuklijst en inkoop volgen in een latere fase, op dezelfde basis. Dat is ook het moment waarop een scanapp uitgroeit tot een productie-ERP, en de vraag pakket of maatwerk opnieuw gesteld moet worden.

Een plan voor als het internet wegvalt. Een lokale back-up, een tweede cloud en een export naar Excel, zodat de fabriek door kan produceren. Een MES-pakket regelt dat vaak met een server in de fabriek; bij een scanapp moet het expliciet gebouwd worden.

Is bouwen duurder dan kopen?

Niet per se, wel anders verdeeld. Een pakket kost licenties en een implementatie waarin het proces naar het pakket gebogen wordt. Maatwerk kost bouwtijd en onderhoud, en het proces blijft zoals het is. Bij handwerk met eigen statussen per afdeling valt die rekensom vaker naar maatwerk; bij standaard machinewerk naar het pakket. Dezelfde afweging voor het magazijn staat in WMS kopen of bouwen, en voor software in het algemeen bij maatwerk software of SaaS.

Wie het ERP zelf aan het vervangen is, doet er goed aan de scanapp mee te nemen in het ERP-implementatieplan. De statussen op de vloer en de orders in het ERP moeten op dag één dezelfde taal spreken.

Hoe pakken wij dit aan?

We beginnen bij de vraag die kantoor elke dag stelt, en kijken welke scan daarvoor het minste is. Is een MES-pakket de betere keuze, dan zeggen we dat, en helpen we de koppeling met het ERP bouwen. Is een scanapp genoeg, dan bouwen we die op het eigen ERP, met de code in eigen bezit.

Plan een Data Impact Scan en zie binnen een week of een scan per stap de voortgangsvraag beantwoordt, of dat een MES nodig is.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen MES en ERP?

Het ERP plant en administreert: orders, voorraad, inkoop, facturen. Het werkt in dagen en weken. Het MES volgt de uitvoering op de werkvloer: welke order op welke machine draait, wie eraan werkt, wat goed of afgekeurd is. Het werkt in minuten.

Heeft een klein productiebedrijf een MES nodig?

Meestal niet als volledig pakket. Bij handwerk en een handvol machines volstaat vaak een ERP met een scan per bewerkingsstap. Een MES wordt interessant bij veel machines die zelf data afgeven, bij ploegendiensten rond de klok, of bij wettelijke eisen aan traceerbaarheid per batch.

Wat is ISA-95?

ISA-95 is een internationale norm voor de koppeling tussen bedrijfssystemen en de werkvloer. De norm deelt een fabriek in lagen in, van sensoren en besturing onderaan tot het ERP bovenaan. Het MES zit in de laag daartussen, de uitvoering van de productie.

Wat doet een MES precies?

Het geeft orders vrij naar de werkvloer, registreert start, stop en stilstand, telt goede en afgekeurde stuks, en legt vast welk materiaal in welk product zit. Uit die registratie komen ook kengetallen als OEE en doorlooptijd per order.