Servicegraad: wat is het en welk percentage is haalbaar?

Servicegraad is het percentage van de vraag dat direct uit voorraad geleverd kan worden. Voor de belangrijkste artikelen is 95-98% haalbaar. 100% bestaat niet: de servicefactor loopt dan naar oneindig. Van 95% naar 99% cyclus-servicegraad vraagt in het rekenvoorbeeld hieronder 42% meer veiligheidsvoorraad.

Welke servicegraad wordt er eigenlijk gemeten?

Er zijn twee gangbare maten, en ze worden vaak door elkaar gebruikt.

De cyclus-servicegraad is de kans dat er in een bestelcyclus geen tekort ontstaat. Dit is het percentage dat in de formule voor veiligheidsvoorraad zit. 95% betekent: in 19 van de 20 cycli komt de nieuwe levering binnen voordat de plank leeg is.

De fill rate is het deel van de gevraagde stuks dat direct geleverd wordt. Stel dat er in een slechte cyclus 300 stuks gevraagd worden en er 290 liggen. Voor de eerste maat is die cyclus een tekort. Voor de fill rate is hij 97%.

Bij dezelfde buffer ligt de fill rate daarom hoger dan de cyclus-servicegraad. Dat is geen probleem, zolang iedereen weet welk getal er op het dashboard staat. Een inkoper die op 95% cycli stuurt en een verkoper die 95% fill rate verwacht, praten langs elkaar heen.

Waarom zegt 95% per artikel weinig over complete orders?

Dit is de som die een groothandel het meest verrast. Een order van 20 regels is pas compleet als alle 20 artikelen er liggen. Staan de regels los van elkaar en heeft elk artikel 95% servicegraad, dan is de kans op een complete order 0,95 tot de macht 20. Dat is 36%.

Bij 99% per artikel wordt het 82%. Bij 98% is het 67%.

Wie zijn klanten complete orders belooft, moet dus op de orderregel sturen, niet op het gemiddelde artikel. Dat verklaart ook waarom een magazijn dat op papier "95% scoort" toch elke dag deelleveringen en nalevering heeft.

Wat kost elke procent extra?

De buffer groeit veel sneller dan het percentage. Neem het voorbeeldartikel uit Veiligheidsvoorraad: wat is het en hoe wordt die berekend?: 40 stuks weekvraag, spreiding 12 per week, levertijd vier weken die een week kan schommelen.

Van 80% naar 90% kost 21 stuks. Van 99% naar 99,9% kost 35 stuks, voor een tiende procent. De laatste procenten zijn het duurst, en ze leveren het minste op. Daar ligt de grens van wat haalbaar is: niet technisch, maar in kapitaal.

Welk percentage is haalbaar?

Haalbaar is een percentage per artikelgroep, niet één getal voor alles. In het inkoopmodel dat we voor een D2C-webshop bouwden, krijgen de artikelen die samen 80% van de omzet maken een servicegraad van 95%. Het middenveld krijgt 90%, de staart 80%. Daarmee gaat de buffer naar de artikelen waar een tekort de meeste omzet kost.

Twee kanttekeningen uit die praktijk.

Het doel is niet de uitkomst. Een model dat op 95% rekent, haalt niet vanzelf 95%. Bij de webshop meten we het achteraf per instelling: wat 90% hoort te zijn, haalt 91%, wat 95% hoort te zijn, haalt 94%. Dat is goed. Maar het eerste model dat er draaide, ving 44% van de uitkomsten waar het 80% beloofde. Zonder meting was dat nooit opgevallen.

Hoger kan, als de levertijd korter wordt. De servicegraad is een afweging tussen buffer en levertijd. Een leverancier die in twee weken levert in plaats van twaalf, maakt 98% voor dezelfde voorraad haalbaar. Soms is een gesprek met de inkoop over de leverancier meer waard dan een hoger percentage in het model.

Welke fouten zien we bij het sturen op servicegraad?

Eén percentage voor het hele assortiment. Dat geeft de staart te veel voorraad en de hardlopers te weinig. De gemiddelde servicegraad ziet er dan prima uit, terwijl de artikelen die ertoe doen te vaak nee verkopen.

Meten over weken waarin niets te verkopen viel. Een tekort drukt de gemeten vraag. Wie daarna de servicegraad op die vraag uitrekent, ziet een betere score dan de klant ervoer.

Een percentage kiezen zonder de prijs te kennen. "We willen 99%" is pas een besluit als de tabel hierboven ernaast ligt, voor de eigen artikelen.

Hoe pakken wij dit aan?

We rekenen per artikel uit welke servicegraad bij welke buffer hoort, op de eigen verkoop- en inkoophistorie. Daarna leggen we per klasse een doel vast en meten maandelijks wat er echt gehaald wordt, als fill rate en als complete orders. Een betere vraagvoorspelling verkleint de spreiding, en daarmee de buffer voor hetzelfde percentage. Bij een internationale fabrikant ging de forecast-nauwkeurigheid van 40% naar 86%; hoe dat werkt staat bij forecast accuracy.

Plan een Data Impact Scan en zie binnen een week welke servicegraad de huidige voorraad werkelijk haalt.

Veelgestelde vragen

Wat is een goede servicegraad?

Voor de artikelen die het grootste deel van de omzet maken, 95-98%. Voor de staart van het assortiment is 80-90% vaak verstandiger, omdat de buffer daar veel kapitaal vraagt voor weinig omzet. Eén percentage voor het hele assortiment is bijna altijd te duur of te krap.

Hoe wordt de servicegraad berekend?

Achteraf meten is het eenvoudigst: het aantal direct geleverde stuks gedeeld door het aantal gevraagde stuks, over een maand of kwartaal. Dat heet de fill rate. De andere maat telt bestelcycli: in hoeveel procent van de cycli was er geen tekort. Leg vast welke van de twee gemeten wordt, want ze geven verschillende getallen.

Wat is het verschil tussen servicegraad en leverbetrouwbaarheid?

Servicegraad gaat over voorraad: lag het er toen de klant het vroeg. Leverbetrouwbaarheid gaat over de hele levering: kwam de order compleet en op de beloofde dag aan. Een hoge servicegraad per artikel is een voorwaarde voor leverbetrouwbaarheid, geen garantie.

Kan een servicegraad van 100% bestaan?

Niet met voorraad alleen. In de formule voor veiligheidsvoorraad loopt de servicefactor naar oneindig als het doel naar 100% gaat. Wie toch nooit nee wil verkopen, kiest voor levertijd: produceren of bestellen op order in plaats van uit voorraad.