Supply Chain

Voorraadtekort voorkomen: oorzaken en aanpak

Gepubliceerd: Leestijd: 8 min
Lege stellingen aan weerszijden van een smal gangpad in een opslagruimte

Een voorraadtekort voorkom je in vier stappen, in deze volgorde: meet hoeveel vraag er gemist wordt, zorg dat het systeem de echt beschikbare voorraad toont, reken de bestelpunten per artikel opnieuw uit op gemeten levertijd en spreiding, en haal pas daarna de structurele fout uit de forecast. Meer voorraad in het algemeen is zelden het antwoord. Het verschuift de kosten van tekort naar overvoorraad.

De eerste stap is ook de lastigste. Nee-verkoop wordt bijna nergens volledig geregistreerd, dus de gemiste omzet moet geschat worden. Dat kan uit data die er al is, zoals het rekenvoorbeeld hieronder laat zien.

Waar komen voorraadtekorten vandaan?

Het bestelpunt klopt niet meer. Het staat ergens in het ERP, ooit ingevuld, en is sindsdien niet aangepast aan een langere levertijd of een hogere vraag. Hoe het hoort, staat bij veiligheidsvoorraad berekenen: bij een levertijd die schommelt, kan de benodigde buffer bijna verdubbelen.

Het systeem toont voorraad die er niet is. Bij een webshop stond een artikel op 644 stuks voorraad, terwijl er zo'n 600 al aan klanten beloofd waren. Het inkoopadvies zag 644 en adviseerde niets. Hoe dat werkt, staat in het artikel over backorders. Ook verkeerd geboekte ontvangsten en telverschillen horen in deze categorie.

De forecast zit structureel te laag. Een fout die de ene week te hoog en de andere week te laag uitvalt, vangt de buffer op. Een vaste onderschatting niet, en die ontstaat bijvoorbeeld als een artikel groeit of een actie niet is meegenomen. Dat heet bias; hoe je het meet staat bij forecast-nauwkeurigheid meten.

De leverancier levert later dan beloofd. Bij een importeur maten we over 2.983 inkooporders een mediane levertijd van 108 dagen en een 90e percentiel van 159 dagen. Wie met de beloofde levertijd rekent, zit met regelmaat te krap.

Tekorten verbergen hun eigen vraag. Dit is de oorzaak die de andere versterkt. Een week zonder voorraad toont een verkoop van nul. Wie de vraag uit de verkoophistorie haalt, rekent met een te lage vraag, bestelt te weinig, en heeft daarna opnieuw een tekort.

Hoe schat je gemiste omzet als nee-verkoop niet geregistreerd wordt?

De methode werkt met drie gegevens per artikel: de voorraadstand per week, de verkoop per week en de prijs. De meeste ERP-systemen bewaren de voorraadmutaties, waaruit de stand per week terug te rekenen is.

  1. Markeer de weken zonder voorraad. Een week waarin de stand op nul stond, of zo laag dat de gebruikelijke orders niet geleverd konden worden.
  2. Bereken de vraag per week op voorraad. Alleen over de weken waarin het artikel er lag.
  3. Vermenigvuldig met het aantal tekortweken. Dat is de gemiste vraag.
  4. Trek af wat alsnog geleverd werd. Een deel van de klanten wacht op een backorder of neemt een vergelijkbaar artikel. Dat deel is uit de backorderhistorie te halen, of te schatten met het verkoopteam.
  5. Reken om naar omzet en marge. De marge is wat het bedrijf echt misloopt.

Rekenvoorbeeld: een hardloper die twee weken op is

Een fictief artikel bij een groothandel. Verkoopprijs EUR 18,00, inkoopprijs EUR 12,60, dus een brutomarge van EUR 5,40 per stuk, ofwel 30,0%. Het afgelopen kwartaal telde 13 weken. In 11 weken lag het artikel op voorraad, in 2 weken niet.

StapBerekeningUitkomst
Vraag per week op voorraad1.155 stuks / 11 weken105 stuks
Gemiste vraag105 × 2 tekortweken210 stuks
Alsnog geleverd (40%)backorder of vervanger84 stuks
Echt verloren210 min 84126 stuks
Gemiste omzet126 × EUR 18,00EUR 2.268
Gemiste brutomarge126 × EUR 5,40EUR 680,40

Herhaalt dit patroon zich elk kwartaal, dan is dat over een jaar EUR 9.072 omzet en EUR 2.721,60 marge, voor één artikel. Daarbij is 15,4% van de vraag van dit kwartaal niet direct uit voorraad geleverd: 210 van de 1.365 stuks.

Let op wat er gebeurt als iemand de vraag uitrekent over alle 13 weken, inclusief de tekortweken: 1.155 / 13 = 88,85 stuks per week. Dat is 15,4% te laag. Een bestelpunt op dat getal maakt het volgende tekort waarschijnlijker. Het verschil tussen 105 en 88,85 is de reden dat een tekort zichzelf in stand houdt als niemand het corrigeert.

De schatting is een ondergrens. Spoedorders en extra transport tellen niet mee, en ook de klant die bij de volgende order meteen ergens anders bestelt niet. Ze telt ook niet dat een order met één ontbrekende regel voor de klant een incomplete order is: hoe snel dat oploopt, staat bij servicegraad.

Hoe weeg je tekort af tegen overvoorraad?

Per stuk is de afweging eenvoudig. Een stuk extra voorraad kost per jaar de inkoopprijs keer het marginale voorraadkostenpercentage: kapitaal, verzekering, incourant-risico en derving. Met de 10,8% uit dat artikel is dat EUR 12,60 × 10,8% = EUR 1,36 per jaar. Een gemiste verkoop kost EUR 5,40 marge. Een extra stuk buffer verdient zich al terug als het eens in de 3,97 jaar een verkoop redt. Een week extra buffer, 105 stuks, legt EUR 1.323 vast en kost EUR 142,88 per jaar, tegen EUR 2.721,60 gemiste marge.

Voor dit artikel is de conclusie dus duidelijk: meer buffer. Maar het werkt niet overal zo. Een traag artikel met een inkoopprijs van EUR 40, EUR 8 marge en een incourant-risico van 25% per jaar heeft een voorraadkostenpercentage van 31,8%. Een stuk extra kost dan EUR 12,72 per jaar, meer dan de marge. Dat stuk moet elke 7,5 maanden een verkoop redden om uit te komen. Voor zulke artikelen is een eerlijke levertijd op bestelling vaak beter dan voorraad.

Daarom hoort de servicegraad per artikelklasse vast te liggen en niet voor het hele assortiment. Hardlopers met marge krijgen een hoge servicegraad, de staart een lagere. De Kraljic-matrix helpt bij de vraag welke leveranciers daarbij extra aandacht verdienen.

Welke maatregelen, in welke volgorde?

1. Meten. Per artikel het aantal tekortweken en de geschatte gemiste marge, zoals hierboven. Dat geeft een rangorde: de twintig artikelen waar de meeste marge verloren gaat, eerst. Zonder deze stap gaat de aandacht naar het artikel waar de luidste klant over belt.

2. De beschikbare voorraad goed. Openstaande klantorders en reserveringen van de voorraad aftrekken, inkooporders onderweg erbij. Telverschillen opsporen met regelmatige cyclustellingen op de artikelen uit stap 1. Dit kost weinig en lost tekorten op die geen enkele buffer oplost.

3. Bestelpunten opnieuw uitrekenen. Per artikel, met gemeten levertijd en gemeten spreiding van de vraag, over weken waarin het artikel op voorraad lag. Een vast aantal weken buffer voor alles geeft de stabiele artikelen te veel en de grillige te weinig.

4. De bias uit de forecast halen. Pas nu, omdat een forecast die op gecensureerde verkoop is gebouwd, het tekort uit stap 1 inbouwt. Groeiende artikelen en acties apart behandelen.

5. Afspraken met leveranciers. Een betrouwbaardere levertijd verkleint de buffer vaak meer dan een betere forecast. Leg de gemeten levertijd naast wat de leverancier belooft, en bespreek het verschil.

Bewust laatst: het assortiment aanpassen. Artikelen die niet op voorraad hoeven, kunnen in de catalogus blijven met een zichtbare levertijd. Een tekort dat de klant vooraf ziet, is een keuze en geen gebroken belofte.

Hoe pakken wij dit aan?

We halen voorraadmutaties, verkopen en inkooporders uit het ERP, reconstrueren per artikel de weken zonder voorraad en schatten de gemiste vraag. Daarna rekenen we per artikel het bestelpunt en de buffer uit op gemeten levertijd, met een servicegraad per artikelklasse. Een betere vraagvoorspelling verkleint de tekorten verder: bij een internationale fabrikant ging de forecast-nauwkeurigheid van 40% naar 86%.

Als vervolgstap na de kennismaking laat een Data Impact Scan binnen een week zien op welke artikelen de meeste marge verloren gaat door tekorten.

Plan een kennismaking van 30 minuten, vrijblijvend.

Veelgestelde vragen

Hoe bereken ik gemiste omzet door een voorraadtekort?

Bepaal per artikel hoeveel weken het niet op voorraad lag en hoeveel er werd verkocht in de weken dat het er wel lag. De verkoop per week op voorraad, keer het aantal tekortweken, is de gemiste vraag. Trek daar het deel af dat wacht of een vervanger neemt, en vermenigvuldig met prijs en marge.

Wat is het verschil tussen een voorraadtekort en een backorder?

Bij een backorder wordt de order aangenomen en later geleverd: de omzet komt alsnog. Bij nee-verkoop gaat de klant weg of bestelt hij elders, en is de omzet weg. Een voorraadtekort leidt tot allebei, en de verhouding tussen die twee bepaalt hoeveel het tekort kost.

Wat is de belangrijkste oorzaak van voorraadtekorten?

Vaak geen enkele, maar een combinatie: een bestelpunt dat niet meer klopt met de levertijd, een forecast die structureel te laag zit, of een systeem dat voorraad toont die al aan klanten beloofd is. Die laatste is het snelst te vinden en het goedkoopst te repareren.

Is meer veiligheidsvoorraad de oplossing voor tekorten?

Voor hardlopers met een redelijke marge vaak wel: in het rekenvoorbeeld kost een stuk extra buffer EUR 1,36 per jaar tegen EUR 5,40 marge per gemiste verkoop. Voor trage artikelen met een hoog incourant-risico niet. Buffer helpt ook niet als de oorzaak in de administratie zit.

Waarom registreren we nee-verkoop niet gewoon?

Dat kan, maar het is zelden volledig. Een klant die online ziet dat iets niet leverbaar is, belt niet, en een verkoper aan de telefoon noteert niet elke gemiste vraag. Een schatting uit de voorraadhistorie is daarom ook nodig als er wel geregistreerd wordt.

Stel een vraag over voorraadtekort voorkomen

Laat je e-mailadres achter. Een solution architect uit het team reageert binnen een werkdag, met een eerste inschatting.

Liever het uitgebreide contactformulier

Dertig minuten om te zien waar de grootste impact zit.

Een eerlijke inschatting in cijfers, ook als het antwoord is dat het niet loont.