Supply Chain

ABC-analyse voorraad: stappen en voorbeeld

Gepubliceerd: Leestijd: 8 min
Lang gangpad tussen hoge blauwe stellingen vol gestapelde dozen in een geautomatiseerd magazijn

Een ABC-analyse deelt het assortiment in drie klassen naar aandeel in de omzet. Sorteer de artikelen van hoog naar laag, tel de omzet cumulatief op, en leg de grenzen meestal bij 80% (A) en 95% (B); de rest is C. In het voorbeeld hieronder dragen 4 van de 10 artikelen samen 74,2% van de omzet.

De analyse zelf is in een middag gedaan. De waarde zit in wat er daarna per klasse anders gaat: welke servicegraad, hoeveel buffer, hoe vaak herrekenen. En in de keuze waarop gesorteerd wordt, want omzet, marge en picks geven elk een andere A-lijst.

Waarom een ABC-analyse van de voorraad?

Omdat niet elk artikel evenveel aandacht verdient, en de tijd van een inkoper eindig is. Een tekort op een artikel dat een kwart van de omzet maakt, kost meer dan een tekort op een artikel dat een procent maakt. Toch krijgen ze in veel inkoopafdelingen dezelfde vuistregel: "vier weken voorraad".

De ABC-analyse is een toepassing van het paretoprincipe: een klein deel van de artikelen draagt het grootste deel van de omzet. In een assortiment van duizenden artikelen is die scheefheid meestal sterker dan in het kleine voorbeeld hieronder. Dat maakt de indeling bruikbaar om voorraadkapitaal en aandacht te verdelen.

Hoe wordt een ABC-analyse uitgevoerd?

  1. Haal twaalf maanden afzet per artikel op. Een kortere periode vertekent door het seizoen.
  2. Reken per artikel de omzet uit: afzet × verkoopprijs.
  3. Sorteer van hoog naar laag.
  4. Reken het aandeel en het cumulatieve aandeel uit in de totale omzet.
  5. Leg de grenzen: A zolang het cumulatieve aandeel tot en met het artikel niet boven 80% komt, B tot 95%, C daarna.
  6. Leg per klasse het beleid vast en herhaal de analyse elk kwartaal.

Rekenvoorbeeld: tien artikelen van een installatiegroothandel

Een fictieve installatiegroothandel met een sterk vereenvoudigd assortiment van tien artikelen. De totale omzet is €540.710.

ArtikelAfzet per jaarPrijsOmzetCumulatiefKlasse
Thermostaatkraan3.000€44,00€132.00024,4%A
Koperbuis 15 mm, 5 meter5.200€21,00€109.20044,6%A
CV-ketel 28 kW60€1.650,00€99.00062,9%A
Radiator 600x1000420€145,00€60.90074,2%A
Persfitting 15 mm36.000€1,30€46.80082,8%B
Inbouwreservoir180€210,00€37.80089,8%B
Vloerverwarmingsverdeler70€380,00€26.60094,7%B
Expansievat 18 liter300€48,00€14.40097,4%C
Teflontape9.000€0,95€8.55099,0%C
Ontluchtingssleutel2.600€2,10€5.460100,0%C

De persfitting komt met 82,8% cumulatief net over de grens van 80% en valt daarom in B. De uitkomst: klasse A telt 4 artikelen met 74,2% van de omzet, klasse B 3 artikelen met 20,6%, klasse C 3 artikelen met 5,3%.

In een echt assortiment staan hier geen tien maar duizenden regels, en is klasse C vaak het grootste deel van de artikelen. Het principe blijft hetzelfde.

Op welke maat wordt gesorteerd: omzet, marge of picks?

Omzet is de gebruikelijke maat, maar niet de enige. Dezelfde tien artikelen, gesorteerd op brutomarge in euro's en op het aantal orderregels per jaar, met dezelfde grenzen van 80% en 95%:

ArtikelKlasse op omzetKlasse op margeKlasse op orderregels
ThermostaatkraanAAB
Koperbuis 15 mm, 5 meterAAA
CV-ketel 28 kWAAC
Radiator 600x1000AAC
Persfitting 15 mmBAA
InbouwreservoirBBC
VloerverwarmingsverdelerBBC
Expansievat 18 literCBC
TeflontapeCCA
OntluchtingssleutelCCB

Op marge schuift de persfitting naar A. Met 45% marge levert hij €21.060 brutomarge op, meer dan de koperbuis (€19.656) en de CV-ketel (€11.880), die met 12% marge veel omzet maar weinig verdienste geeft. Op orderregels is de lijst bijna omgekeerd: de persfitting (4.200 regels) en teflontape (2.600) staan bovenaan, de CV-ketel (58) onderaan.

De keuze hangt af van de beslissing die erop volgt. Voor servicegraad en veiligheidsvoorraad zijn omzet of marge logisch: daar kost een tekort geld. Voor de indeling van het magazijn telt het aantal picks: teflontape hoort vooraan in het gangpad, ook al is het een C-artikel op omzet.

Wat verandert er per klasse?

De klasse bepaalt vooral de servicegraad, en daarmee de veiligheidsvoorraad. In het inkoopmodel dat we voor een D2C-webshop bouwden, krijgen de artikelen die samen 80% van de omzet maken een servicegraad van 95%, het middenveld 90% en de staart 80%. Zo gaat het kapitaal naar de artikelen waar een tekort de meeste omzet kost. Wat elk percentage aan buffer vraagt, staat in Servicegraad: wat is het en welk percentage is haalbaar? en de berekening zelf in Veiligheidsvoorraad berekenen.

Daarnaast verschilt de aandacht. A-artikelen krijgen een eigen voorspelling, een bestelpunt dat elke maand wordt herrekend en een vaste afspraak met de leverancier over levertijd. C-artikelen draaien op een eenvoudige regel, zoals min-max, en worden eens per kwartaal nagelopen. Voor C-artikelen die nauwelijks nog lopen is de vraag eerder of ze in het assortiment horen; zie incourante voorraad.

ABC/XYZ: belangrijk en voorspelbaar

ABC zegt hoe belangrijk een artikel is, niet hoe voorspelbaar de vraag is. Daarvoor is de XYZ-analyse. De maat is de variatiecoëfficiënt: de standaardafwijking van de maandvraag gedeeld door het gemiddelde. In dit voorbeeld geldt X tot en met 0,5, Y tot en met 1,0 en Z daarboven. Andere grenzen komen ook voor; belangrijker is dat ze vastliggen en op dezelfde periode worden gemeten, want weekcijfers schommelen meer dan maandcijfers.

ArtikelGemiddeld per maandStandaardafwijkingVariatiecoëfficiëntCel
Thermostaatkraan250700,28AX
Koperbuis 15 mm, 5 meter4331100,25AX
CV-ketel 28 kW55,51,10AZ
Radiator 600x100035240,69AY
Persfitting 15 mm3.0009000,30BX
Inbouwreservoir15161,07BZ
Vloerverwarmingsverdeler5,871,20BZ
Expansievat 18 liter25170,68CY
Teflontape7502600,35CX
Ontluchtingssleutel2171600,74CY

Twee cellen vragen om een andere aanpak dan de klasse alleen suggereert. De CV-ketel is AZ: veel omzet, maar gemiddeld 5 per maand met een standaardafwijking van 5,5. Dat is projectvraag. Een veiligheidsvoorraad op die spreiding legt veel kapitaal vast voor weinig zekerheid; beter werkt het om projecten vooraf bij klanten op te vragen en met de leverancier een korte levertijd af te spreken.

Teflontape is CX: weinig omzet, maar voorspelbaar en goedkoop. Een ruime buffer kost hier bijna niets, en een ontbrekende rol houdt wel een orderregel tegen. Omdat een order pas compleet is als alle regels er zijn, kan een goedkoop C-artikel een hele levering vertragen. Bij zulke artikelen is een hoge servicegraad goedkoop, ook al zijn ze C.

Welke valkuilen zitten in een ABC-analyse?

Weken met een tekort drukken de omzet. Een artikel dat vaak op was, verkocht minder dan er gevraagd werd. Het zakt daardoor naar B of C, krijgt een lagere servicegraad, en is daarna nog vaker op. Corrigeer de afzet voor weken zonder voorraad, of kijk naar de gevraagde in plaats van de geleverde hoeveelheid.

Nieuwe artikelen vallen in C. Een artikel dat drie maanden in het assortiment zit, heeft weinig omzet over twaalf maanden. Geef nieuwe artikelen een eigen klasse of een tijdelijke indeling, anders begint een groeier met een te lage buffer.

Eén keer indelen en nooit meer kijken. Artikelen schuiven tussen klassen door seizoen, nieuwe klanten en uitlopende producten. Een indeling van een jaar oud stuurt op de omzet van een jaar oud.

De grens als natuurwet. 80% en 95% zijn afspraken. Een artikel op 80,5% is niet wezenlijk anders dan een op 79,5%. Gebruik de klasse als vertrekpunt en laat ruimte voor uitzonderingen, zoals het teflontape hierboven.

Wanneer is een ABC-analyse in Excel niet meer genoeg?

Een ABC-analyse in Excel is met een draaitabel en een cumulatieve som zo gemaakt. Het knelt pas als de indeling elke maand opnieuw moet, met de tekortweken eruit, gecombineerd met XYZ en gekoppeld aan een servicegraad en een bestelpunt per artikel. Dan wordt de spreadsheet een parallelle administratie naast het ERP. Op dat punt loont het om de indeling rechtstreeks op de verkoop- en inkoophistorie te laten draaien en de uitkomst als veiligheidsvoorraad en bestelpunt terug te zetten in het ERP. Hoe de klassen doorwerken in de omloopsnelheid van de voorraad, is daarna per klasse te volgen.

Veelgestelde vragen

Wat is een ABC-analyse van de voorraad?

Een indeling van het assortiment in drie klassen op basis van het aandeel in de omzet. A-artikelen maken samen het grootste deel van de omzet, vaak tot 80%; B-artikelen het middenveld, tot 95%; C-artikelen de rest. Per klasse wordt een ander voorraadbeleid gevoerd.

Welke grenzen gelden voor A, B en C?

Gangbaar is A tot 80% van de cumulatieve omzet, B tot 95% en C de rest. Dat is een afspraak, geen natuurwet. Belangrijker dan het precieze getal is dat de grenzen vastliggen en dat de analyse elk kwartaal op dezelfde manier wordt herhaald.

Wat is het verschil tussen een ABC- en een XYZ-analyse?

ABC zegt hoe belangrijk een artikel is, meestal in omzet. XYZ zegt hoe voorspelbaar de vraag is, gemeten met de variatiecoëfficiënt: de standaardafwijking van de vraag gedeeld door het gemiddelde. Samen geven ze negen cellen, van AX (belangrijk en voorspelbaar) tot CZ (klein en grillig).

Op welke maat moet een ABC-analyse sorteren?

Dat hangt af van de beslissing. Voor servicegraad en veiligheidsvoorraad is omzet of marge de logische maat. Voor de indeling van het magazijn telt het aantal orderregels (picks). In het voorbeeld in dit artikel is teflontape een C-artikel op omzet en een A-artikel op picks.

Hoe vaak moet een ABC-analyse worden herhaald?

Elk kwartaal is een goed ritme, en na elke grote assortimentswijziging. Artikelen schuiven tussen klassen door seizoen, nieuwe klanten en uitlopende producten. Een indeling van een jaar geleden stuurt op de omzet van een jaar geleden.

Stel een vraag over ABC-analyse voorraad

Laat je e-mailadres achter. Een solution architect uit het team reageert binnen een werkdag, met een eerste inschatting.

Liever het uitgebreide contactformulier

Dertig minuten om te zien waar de grootste impact zit.

Een eerlijke inschatting in cijfers, ook als het antwoord is dat het niet loont.