Supply Chain

Voorraadkosten berekenen: wat kost voorraad?

Gepubliceerd: Leestijd: 8 min
Magazijnhal met aan de ene kant hoge stellingen vol bakken en aan de andere kant pallets met dozen

Voorraadkosten zijn alle kosten die een bedrijf per jaar maakt omdat er voorraad ligt: rente over het vastgelegde kapitaal, magazijnruimte, handling, verzekering, en het risico dat een partij incourant wordt of beschadigt. Uitgedrukt als percentage van de gemiddelde voorraadwaarde komt een groothandel met EUR 3,2 miljoen voorraad in het rekenvoorbeeld hieronder op 17,5% per jaar, ofwel EUR 560.600. Voor een besluit over een euro meer of minder voorraad telt 10,8%.

Dat tweede getal is het belangrijkste van dit artikel. Het vaak genoemde percentage is geen natuurconstante, en wie het verkeerde getal gebruikt, neemt structureel verkeerde inkoopbesluiten.

Uit welke onderdelen bestaan voorraadkosten?

Vijf posten, en voor elk bestaat er een bron in de eigen administratie.

Kapitaalkosten. Geld dat in voorraad zit, kan niet ergens anders heen. Is de voorraad gefinancierd met een rekening-courantkrediet, dan is de rente op dat krediet de ondergrens. Is er geen krediet, dan telt wat het geld anders zou opleveren, bijvoorbeeld in een uitbreiding of een nieuwe productgroep. Dit is meestal de grootste post, en de meest onderschatte.

Opslag. Huur of afschrijving van het pand, energie, onderhoud, stellingen. Bij externe opslag de rekening per palletplaats.

Handling die met de voorraadhoogte meegroeit. Tellen, verplaatsen, herstapelen, zoeken. Niet het orderpicken: dat hangt aan het aantal orders, niet aan hoeveel er op de plank ligt.

Verzekering. De premie voor de voorraad, vaak een vast promillage van het verzekerde bedrag.

Risico. Afwaarderingen op partijen die niet meer verkopen, artikelen die over de datum gaan of uit de mode raken, plus derving en schade. Hoe incourante voorraad ontstaat en hoe je haar meet, staat in een apart artikel.

Rekenvoorbeeld: een groothandel met EUR 3,2 miljoen voorraad

Een fictieve technische groothandel met een gemiddelde voorraadwaarde van EUR 3.200.000 tegen kostprijs, het gemiddelde van twaalf maandstanden. De voorraad wordt gefinancierd met een krediet tegen 6% rente. De overige bedragen komen uit de grootboekrekeningen van het afgelopen jaar; het risico is het gemiddelde over drie jaar, omdat een enkel jaar met een grote opruiming het beeld vertekent.

PostPer jaar% van voorraadwaardeBeweegt mee met extra voorraad?
Kapitaal (6% rente)EUR 192.0006,0%Ja
MagazijnruimteEUR 180.0005,6%Pas als het magazijn vol is
Handling door voorraadhoogteEUR 35.0001,1%Op korte termijn niet
VerzekeringEUR 9.6000,3%Ja
Incourant en afwaarderingEUR 128.0004,0%Ja
Derving en schadeEUR 16.0000,5%Ja
TotaalEUR 560.60017,5%

Het totaal, EUR 560.600, is wat de voorraad dit bedrijf per jaar kost: zo'n EUR 46.717 per maand. Dat getal hoort in het gesprek met de directie en de bank.

Voor een inkoopbesluit is het te hoog. De huur van het pand verandert niet als er morgen EUR 500.000 minder voorraad ligt, en het magazijnteam ook niet. Wat wel meebeweegt: kapitaal, verzekering, incourant en derving. Samen EUR 345.600, of 10,8% van de voorraadwaarde. Wie overweegt om EUR 500.000 extra voorraad aan te leggen, bijvoorbeeld om een prijsverhoging voor te zijn, betaalt daar dus 10,8% van per jaar: EUR 54.000.

Er is één uitzondering. Zit het magazijn vol en moet er extern worden bijgehuurd, dan gaat de opslag wel meetellen, en dan tegen de prijs per palletplaats van die externe opslag.

Waarom is de vuistregel van 20-30% een bandbreedte, geen feit?

In vrijwel elk Nederlands en Engels artikel over voorraadkosten staat dat voorraad 20 tot 30% van de waarde per jaar kost. Een herkomst ontbreekt meestal. Zelfs Wikipedia noemt de bandbreedte van 20-30% en markeert haar met "citation needed". Daarmee is het geen fout getal, maar wel een getal dat bij een gemiddeld bedrijf hoort dat niet bestaat.

Hoe ver het eigen getal ervan af kan liggen, is in het rekenvoorbeeld te zien door twee aannames te veranderen. Rekent de groothandel niet met 6% maar met 10% kapitaalkosten, omdat het geld anders in groei zou gaan, dan stijgt het totaal van 17,5% naar 21,5% en het marginale percentage van 10,8% naar 14,8%. Is het assortiment stabiel en het incourant-risico 1% in plaats van 4%, dan zakt het totaal naar 14,5%.

Een groothandel in technische onderdelen met jarenlange courantheid en een modegroothandel met twee collecties per jaar hebben dus terecht een heel ander percentage. Moet de tweede elk jaar 20% van de voorraadwaarde afprijzen, dan komt ze met verder dezelfde posten als het rekenvoorbeeld uit op 33,5%, vrijwel volledig door het risico.

Ook op deze site staan twee getallen. In het artikel over incourante voorraad rekenen we met minimaal 10% als ondergrens, de rekentool over forecastverbetering gaat uit van ongeveer 20%. Dat is geen tegenspraak: het eerste is de marginale ondergrens, het tweede een voorzichtig totaal. Voor een eigen besluit telt alleen het eigen getal.

Hoe bouw je het eigen voorraadkostenpercentage op?

Vier stappen, met data uit het ERP en de boekhouding.

  1. De gemiddelde voorraadwaarde. Tegen kostprijs, als gemiddelde van twaalf maandstanden. Een jaareindstand is vaak de laagste stand van het jaar, en geeft dan een te hoog percentage.
  2. Het kapitaalpercentage. De rente op het krediet, of het verwachte rendement op eigen geld als dat de krappe bron is. Spreek het één keer af met de controller en gebruik het overal.
  3. De kostenposten uit het grootboek. Opslag, verzekering en derving staan er direct in. Voor handling een schatting van het deel van de magazijnuren dat aan tellen, verplaatsen en herstapelen opgaat. Voor risico de afwaarderingen van drie jaar, gedeeld door drie.
  4. Splitsen in vast en marginaal. Zet per post of die meebeweegt met een euro meer of minder voorraad. Het totaal is voor de jaarrekening en de bank, het marginale getal voor inkoop, veiligheidsvoorraad en bestelgroottes.

Een verfijning loont zodra er grote verschillen in het assortiment zitten: een apart risicopercentage per artikelgroep. Een groep met snel verouderende artikelen draagt dan zijn eigen risico, in plaats van dat de hele voorraad een gemiddeld risico krijgt.

Wat is dood kapitaal dan concreet?

Dood kapitaal is voorraad waarop een jaar of langer niets verkocht is. Bij een importeur die we doorlichtten was dat 24% van de voorraadwaarde. Neem in het rekenvoorbeeld een voorzichtiger 20%: EUR 640.000.

Wat kost dat per jaar, voordat er ook maar iets is afgewaardeerd? Rente: 6% van EUR 640.000 is EUR 38.400. Ruimte: als die voorraad naar verhouding evenveel plek inneemt, 20% van EUR 180.000 is EUR 36.000, en die plek kan niet naar artikelen die wel lopen. Verzekering: EUR 1.920. Samen EUR 76.320 per jaar, ofwel 11,9% van de waarde.

Daar komt het risico nog bij, en voor dode voorraad is dat geen risico meer maar een kwestie van tijd. Bij een marginaal percentage van 10,8% heeft een partij die drie jaar ligt al 32,4% van haar waarde aan kosten gemaakt. De grootste post staat nergens in de boeken: EUR 640.000 die niet in voorraad zit die wel draait.

Wie wil weten hoe snel de eigen voorraad rondgaat, rekent de omloopsnelheid per artikel uit. De artikelen die trager rondgaan dan de levertijd van de leverancier, zijn de eerste kandidaten.

Waar gaat de berekening in de praktijk mis?

Het percentage op de verkoopwaarde zetten. Voorraadkosten horen bij de kostprijs. Op verkoopwaarde telt de marge mee en lijkt de voorraad duurder dan ze is.

De jaareindstand als voorraadwaarde. Na een opruimactie of voor het seizoen ligt die ver van het gemiddelde. Gebruik maandstanden.

Alleen de rente tellen. Dan lijkt voorraad aanhouden bijna gratis, zeker bij een lage rente, en wordt er structureel te ruim ingekocht. In het rekenvoorbeeld is de afwaardering alleen al twee derde van de rente.

Eén percentage voor het hele assortiment. Een artikel dat al tien jaar verkoopt en een seizoensartikel hebben niet hetzelfde risico. Dat verschil bepaalt mee hoeveel buffer elk artikel mag hebben.

Hoe pakken wij dit aan?

We halen de voorraadstanden, verkopen en afwaarderingen uit het ERP en rekenen per artikel uit wat het aanhouden kost en wat het oplevert. Het voorraadkostenpercentage stellen we samen met de controller vast, met het onderscheid tussen totaal en marginaal. Daarmee wordt elke volgende keuze over buffers, bestelgroottes en opruimen een rekensom in plaats van een gevoel.

Als vervolgstap na de kennismaking laat een Data Impact Scan binnen een week zien hoeveel van de voorraad dood kapitaal is, en wat het per jaar kost.

Plan een kennismaking van 30 minuten, vrijblijvend.

Veelgestelde vragen

Hoeveel procent van de voorraadwaarde kost voorraad per jaar?

Dat verschilt per bedrijf. Het vaak genoemde getal van 20-30% is een vuistregel zonder vaste bron. In het rekenvoorbeeld in dit artikel komt een groothandel met EUR 3,2 miljoen voorraad op 17,5% als alle kosten meetellen, en op 10,8% voor de kosten die echt meebewegen met een euro meer of minder voorraad.

Welk voorraadkostenpercentage gebruik ik voor een besluit over extra voorraad?

Het marginale percentage: kapitaal, verzekering, incourant en derving. Die posten groeien mee met elke extra euro voorraad. Huur van het magazijn en het vaste magazijnteam veranderen pas als de ruimte vol raakt. In het rekenvoorbeeld kost EUR 500.000 extra voorraad zo EUR 54.000 per jaar.

Welke rente reken ik voor het vastgelegde kapitaal?

De rente op het krediet waarmee de voorraad gefinancierd wordt, als dat de krappe bron is. Is er geen krediet en zou het geld anders in groei gaan, dan het rendement dat het bedrijf op dat geld verwacht. Het rekenvoorbeeld gebruikt 6%; met 10% stijgt het totaal van 17,5% naar 21,5%.

Wat kost dode voorraad per jaar?

In het rekenvoorbeeld kost EUR 640.000 aan voorraad die een jaar of langer niet verkocht is EUR 76.320 per jaar aan rente, ruimte en verzekering: 11,9% van de waarde. Dat is voordat er iets is afgewaardeerd, en zonder de omzet die dat kapitaal elders had kunnen draaien.

Hoe bereken ik het incourant-risico in het percentage?

Tel de afwaarderingen en afgeschreven partijen van de laatste drie jaar op, deel door drie en deel door de gemiddelde voorraadwaarde. Een enkel jaar is te grillig: een grote opruiming geeft dan een te hoog getal, een jaar zonder opruiming een te laag.

Stel een vraag over voorraadkosten berekenen

Laat je e-mailadres achter. Een solution architect uit het team reageert binnen een werkdag, met een eerste inschatting.

Liever het uitgebreide contactformulier

Dertig minuten om te zien waar de grootste impact zit.

Een eerlijke inschatting in cijfers, ook als het antwoord is dat het niet loont.