Supply Chain

EOQ berekenen: de optimale bestelgrootte

Gepubliceerd: Leestijd: 8 min
Hoge stapels lege houten pallets naast elkaar, van voren gezien

De economic order quantity (EOQ) is de bestelgrootte waarbij de bestelkosten en de voorraadkosten samen het laagst zijn. De formule: de wortel uit twee keer de jaarvraag keer de kosten per bestelling, gedeeld door de voorraadkosten per stuk per jaar. Bij 7.800 stuks per jaar, €45 per bestelling en €3 per stuk per jaar is de EOQ 484 stuks.

In Nederland heet dezelfde formule vaak de formule van Camp, elders de Wilson-formule. Ze is meer dan honderd jaar oud en nog altijd bruikbaar, mits duidelijk is waar ze ophoudt. Hieronder de formule, een volledig rekenvoorbeeld, hoe gevoelig de uitkomst is, en de vier situaties waarin de schoolformule misgaat.

Wat is de EOQ-formule?

EOQ = √(2 × D × S / H)

  • D is de vraag per jaar, in stuks.
  • S is de vaste kosten per bestelling: een inkooporder aanmaken en versturen, de ontvangst en inslag, de factuurcontrole. Dit zijn de kosten die per bestelling ontstaan, los van hoeveel stuks erin zitten. De inkoopprijs hoort hier niet bij.
  • H is de voorraadkosten per stuk per jaar: het vastgelegde kapitaal, de opslag, verzekering, en het risico dat artikelen incourant worden. Meestal wordt H berekend als een percentage van de inkoopprijs.

Het idee erachter is een afweging. Vaak kleine hoeveelheden bestellen betekent veel bestellingen en dus hoge bestelkosten, maar weinig voorraad. Weinig grote bestellingen betekent het omgekeerde. De EOQ ligt precies op het punt waar de twee kosten even groot zijn.

De formule is in 1913 gepubliceerd door Ford Harris en is later ook naar Camp en Wilson vernoemd, en in Nederland naar Goudriaan. Een overzicht van die geschiedenis staat in 125 jaar voorraadbeheersing, 100 jaar EOQ (CWI).

Rekenvoorbeeld: de optimale bestelgrootte voor een groothandelsartikel

Hetzelfde fictieve artikel als in Bestelpunt berekenen: een technische groothandel verkoopt er gemiddeld 150 per week van, dus 150 × 52 = 7.800 stuks per jaar. Elke bestelling kost €45 aan handelingen. De inkoopprijs is €12 en de voorraadkosten zijn in dit voorbeeld 25% per jaar, dus H = €3,00 per stuk per jaar.

Stap 1: de formule invullen. 2 × 7.800 × 45 / 3 = 234.000. De wortel daaruit is 483,7. Afgerond: 484 stuks per bestelling.

Stap 2: wat dat betekent. 7.800 / 484 = 16,1 bestellingen per jaar, ongeveer elke 3,2 weken een.

Stap 3: de kosten. De bestelkosten zijn 7.800 / 484 × €45 = €725,21 per jaar. De gemiddelde cyclusvoorraad is de helft van de bestelgrootte, 242 stuks, en kost 242 × €3 = €726,00 per jaar. Samen €1.451,21. Bestel- en voorraadkosten zijn vrijwel gelijk, zoals de formule belooft.

Waar het percentage voor de voorraadkosten vandaan komt, verschilt per bedrijf en is het lastigste getal in de som; hoe het wordt opgebouwd staat in Voorraadkosten berekenen. Met 20% wordt de EOQ 541 stuks, met 30% 442 stuks.

Hoe gevoelig is de uitkomst?

Minder dan de formule doet vermoeden, en dat is het nuttigste aan de EOQ. Voor hetzelfde artikel, bij verschillende bestelgroottes:

BestelgrootteBestellingen per jaarBestelkostenVoorraadkostenTotaalMeer dan minimum
25031,2€1.404€375€1.77922,6%
30026,0€1.170€450€1.62011,6%
40019,5€878€600€1.4781,8%
48416,1€725€726€1.4510,0%
50015,6€702€750€1.4520,1%
60013,0€585€900€1.4852,3%
75010,4€468€1.125€1.5939,8%
1.0007,8€351€1.500€1.85127,5%

Rond het optimum is de kostencurve vlak. Een bestelgrootte van 20% boven of onder de EOQ kost ongeveer 2% meer. Afronden naar 500 stuks, tien dozen van vijftig, kost 0,1%. Pas bij de helft of het dubbele van de EOQ lopen de kosten met zo'n 25% op.

Hetzelfde geldt voor fouten in de invoer. Stel dat de bestelkosten in werkelijkheid €90 zijn in plaats van €45. Dan is de juiste EOQ 684 stuks, een factor √2 = 1,41 hoger. Wie bij 484 blijft, betaalt €2.176,41 per jaar in plaats van €2.052,32: 6,0% meer. Een verdubbelde fout in de invoer kost dus zes procent, niet het dubbele. De les: de EOQ hoeft niet tot op het stuk te kloppen, wel in de goede orde van grootte.

Wanneer gaat de EOQ niet op?

De formule rust op een paar aannames: een vaste prijs per stuk, een constante vraag, geen ondergrens of bovengrens aan de bestelling en een levering in één keer. In een groothandel klopt minstens één daarvan zelden. Vier situaties komen het vaakst voor.

Staffelkorting

Stel dat de leverancier 2% korting geeft vanaf 1.000 stuks. De inkoopprijs wordt €11,76 en de voorraadkosten per stuk €2,94. Bij 1.000 stuks zijn de inkoopkosten 7.800 × €11,76 = €91.728, de bestelkosten €351,00 en de voorraadkosten €1.470,00: samen €93.549,00. Bij de EOQ van 484 is dat €93.600 aan inkoop plus €1.451,21 aan bestel- en voorraadkosten: €95.051,21.

De grotere bestelling is €1.502,21 per jaar goedkoper. De korting levert €1.872 op, de extra bestel- en voorraadkosten zijn €369,79. De EOQ-formule zelf ziet dat niet: met de kortingsprijs geeft hij 489 stuks. Bij een staffel wordt elke staffelgrens dus apart doorgerekend, inclusief de inkoopprijs. Voorwaarde is wel dat 1.000 stuks, 6,7 weken verkoop, in het magazijn past en niet veroudert.

Minimale bestelhoeveelheid

Vraagt de leverancier een minimum van 600 stuks, dan wordt het 600. Dat kost in het voorbeeld €1.485,00 per jaar, €33,79 meer dan de EOQ: 2,3%. Vaak is de minimale bestelhoeveelheid dus minder erg dan hij voelt. Het wordt pas duur als het minimum ver boven de EOQ ligt, bij langzame artikelen. Dan loont het om te kijken of de bestelling kan worden gecombineerd met andere artikelen van dezelfde leverancier.

Houdbaarheid

De EOQ weet niet dat een artikel bederft of uit de mode raakt. Is het artikel bij ontvangst nog drie weken houdbaar, dan kan er hooguit 3 × 150 = 450 stuks verkocht worden voor het over datum is. De houdbaarheid is dan de bovengrens, ook al zegt de formule 484. Dat kost in dit geval 0,3% extra, verwaarloosbaar tegenover een partij die moet worden afgeschreven.

Grillige of seizoensgebonden vraag

De formule rekent met één jaarvraag en gaat ervan uit dat die gelijkmatig over het jaar valt. Bij een seizoensartikel klopt de gemiddelde EOQ in geen enkele maand: in het drukke seizoen wordt te vaak besteld, in het rustige seizoen ligt er te veel. Daar werkt een bestelgrootte per periode beter, op de verwachte vraag van de komende weken. In een productieomgeving rekent een MRP zulke partijgroottes per periode uit.

Bij artikelen met grillige vraag, de Z-artikelen uit een ABC/XYZ-analyse, zegt een gemiddelde jaarvraag weinig over de volgende bestelling. Daar is bestellen op klantorder of een min-max-regel vaak verstandiger dan een berekende vaste hoeveelheid.

Hoe hangen EOQ, bestelpunt en veiligheidsvoorraad samen?

Ze beantwoorden drie verschillende vragen. Het bestelpunt zegt wanneer er besteld wordt, de EOQ hoeveel, en de veiligheidsvoorraad hoeveel buffer er ligt voor tegenvallers. Bij het voorbeeldartikel gaat er een bestelling van 484 stuks uit zodra de voorraadpositie op 579 komt, waarvan 129 stuks veiligheidsvoorraad zijn.

Samen bepalen ze de gemiddelde voorraad: de veiligheidsvoorraad plus de helft van de bestelgrootte, 129 + 242 = 371 stuks. Een te grote bestelgrootte drukt dus direct op de omloopsnelheid. De veiligheidsvoorraad hangt af van de gekozen servicegraad, de bestelgrootte niet.

Wanneer is de EOQ in Excel niet meer genoeg?

De formule zelf past in één cel. Het werk zit in de invoer: bestelkosten en voorraadkosten die niemand precies weet, staffels per leverancier, minimale hoeveelheden, houdbaarheid en een vraag die per seizoen verschuift. Bij een paar honderd artikelen is dat per leverancier bij te houden. Bij duizenden artikelen, met staffels die per jaar veranderen en een vraag die per maand anders is, rekent de spreadsheet al snel met de getallen van vorig jaar. Dan loont het om bestelgrootte, bestelpunt en buffer samen uit te rekenen op de eigen verkoop- en inkoophistorie, met de leveranciersvoorwaarden erin.

Veelgestelde vragen

Wat is de EOQ-formule?

EOQ = √(2 × D × S / H). D is de vraag per jaar, S de vaste kosten per bestelling en H de voorraadkosten per stuk per jaar. Bij 7.800 stuks per jaar, €45 per bestelling en €3 voorraadkosten per stuk komt de optimale bestelgrootte op √234.000 = 484 stuks.

Wat is het verschil tussen de EOQ en de formule van Camp?

Er is geen verschil. Het is dezelfde formule onder verschillende namen. Ford Harris publiceerde hem in 1913; later is hij ook naar Camp en Wilson genoemd, en in Nederland naar Goudriaan. In Nederlandse lesboeken heet hij vaak de formule van Camp.

Hoe nauwkeurig moeten de bestelkosten en voorraadkosten zijn?

Minder nauwkeurig dan het lijkt. Door de wortel in de formule werkt een fout maar half door. Zijn de bestelkosten in werkelijkheid twee keer zo hoog, dan stijgt de EOQ met een factor 1,41, en kost de oude bestelgrootte in het voorbeeld 6,0% meer dan de juiste.

Wanneer is de EOQ niet bruikbaar?

Bij een staffelkorting, een minimale bestelhoeveelheid van de leverancier, een beperkte houdbaarheid en bij vraag die sterk schommelt of seizoensgebonden is. De formule gaat uit van een vaste prijs en een constante vraag. In die gevallen is de EOQ een vertrekpunt en wordt de definitieve hoeveelheid apart doorgerekend.

Wat is het verschil tussen EOQ en bestelpunt?

De EOQ zegt hoeveel er besteld wordt, het bestelpunt wanneer. Bij het voorbeeldartikel gaat er een bestelling van 484 stuks uit zodra de voorraadpositie op 579 stuks komt. Samen bepalen ze hoeveel voorraad er gemiddeld ligt.

Stel een vraag over EOQ berekenen

Laat je e-mailadres achter. Een solution architect uit het team reageert binnen een werkdag, met een eerste inschatting.

Liever het uitgebreide contactformulier

Dertig minuten om te zien waar de grootste impact zit.

Een eerlijke inschatting in cijfers, ook als het antwoord is dat het niet loont.